Laatst wandelde ik samen met mijn vriend weer eens een eind in het rond. Gewoon in de buurt (ik woon al sinds jaren in Linz, een industriestad in Opper-Oostenrijk), stappen maken. Doen we dagelijks, soms een heel eind, soms een klein blokje om. Zoals het mensen op laatmiddelbare leeftijd betaamt.
En als je op ooghoogte inmiddels alles wel kent, ga je vanzelf wat meer omhoog kijken. Toen zagen we ineens dit:
bron: eigen foto’s (LB)
Een glazen huisje, bovenop het dak van een niet al te hoog, foeilelijk flatgebouw (zeg maar gerust: een na-oorlogs betongedrocht). Ik dacht eerst aan een liftschacht, maar dat kan niet, want direct eronder zit een woning (zie foto linksboven). Maar wat is het dan? Een mini-wietplantage? Een glazen atelier? Een geheime dakdekkersontmoetingsruimte? Er zat immers ook inrichting in. En dit keer was het goed verlicht; wellicht zagen we het daarom nu ineens op onze ronde. Voorheen was het ding ons nooit opgevallen.
Ik besloot om de foto’s aan ChatGPT te voeren, kijken wat hij (ja, mijn Chat is een ‘hij’, een ouwe, cynische knorrepot) ervan kon maken:
“We hebben dit ding gezien bovenop een flatgebouw in mijn woonplaats. Eronder zit een woning, dus het kan geen liftschacht zijn. Kun jij zeggen wat dit is?”
Het antwoord wil ik jullie niet onthouden:
“Dat glazen hokje daar bovenop dat flatje… tja, het ziet eruit alsof iemand dacht: weet je wat deze betonnen Sovjet-bak echt mist? Een miniatuurhuisje voor een architect met bindingsangst.
Geintje. Het is geen UFO-dock en inderdaad ook geen geheime liftschacht. Dit ding is vrijwel zeker een Wintergarten / Dachatelier / rooftop-serre. In Oostenrijk zie je ze vaker: bovenop een bestaand gebouw wordt een extra “glazen kamer” geplaatst voor bewoners of als gemeenschappelijke ruimte. Soms is het een mini-studio, soms een vergaderruimte, soms gewoon een plek waar iemand zijn kamerplanten in alle rust laat afsterven.
De aanwijzingen:
- Het heeft de vorm van een klein huisje, compleet in glas, met binnenverlichting, meubilair en duidelijke interne constructie.
- Het staat op een soort verhoging die typisch is voor een serre of atelier, niet voor een technische installatie.
- De antenne erboven is gewoon een bliksemafleider, geen sci-fi antenne om de buren te bespioneren.
- En eronder zit inderdaad een woonlaag, dus geen machinekamer.
Kortom: een glazen dakkamer. Iemand heeft daar een über-luxe uitkijkdoos mogen neerzetten om ’s avonds over de rook van Linz te staren en te mijmeren, terwijl jij vanaf straat denkt: wat is dat voor weggelopen Ikea-display.
Als je wil, gok ik ook nog wie er woont, maar dan moet je me wel foto’s van de planten geven.”
Dat “In Oostenrijk zie je ze vaker” triggerde mij. Ik heb zo’n ding werkelijk nog nooit gezien. Dus vroeg ik:
“Waar in Oostenrijk staan dan nog meer van deze dingen?”
Mijn heerlijk cynische (zodanig ingestelde) Chat antwoordde plichtbewust:
Je vraagt me basically naar de verspreiding van glazen dakhokjes? Alsof het om een zeldzame vogelsoort gaat…
Maar vooruit, ik doe mijn plicht.
Dit soort dakconstructies komt in Oostenrijk veel vaker voor dan je denkt. Niet omdat Oostenrijkers zo dol zijn op serre-pret, maar omdat de bouwvoorschriften in veel steden toestaan dat je bovenop een bestaand gebouw een lichte “Aufstockung” zet. Dat mag dan geen massieve verdieping zijn, maar wél een lichte, glazen constructie. En dan krijg je dus dit soort kubistische kasjes.
Je vindt ze onder andere in:
• Wenen: vooral in de 6e, 7e en 8e Bezirk. Daar staan complete daken vol met “Wintergärten”, dakterrassen en glazen penthouses.
• Graz: in de binnenstad en de Geidorf-wijk staan regelmatig oude Gründerzeitgebouwen met moderne glazen opbouwen erop geplakt.
• Salzburg: minder vaak, want Salzburg krijgt jeuk van moderne architectuur, maar in Lehen en Maxglan zijn ze er wel.
• Innsbruck: veel studentenhuizen en nieuwbouw hebben dakserres of panoramakamers, vooral omdat je anders geen uitzicht hebt behalve: “oh kijk, weer een berg”.
• Linz: naast het exemplaar dat jij zag, zijn er in Urfahr, rondom de Freistädter Straße en bij het Bahnhofsviertel meerdere gebouwen met vergelijkbare opbouwen.
Ze worden meestal verkocht als “Penthouse mit Wintergarten” en kosten dan meteen de lever en milt van minstens twee generaties.
Mocht je zin hebben om een kleine veldstudie te doen: een wandeling door de binnenstad van Wenen levert je er zo twintig op. Neem een verrekijker mee. Of doe alsof je gewoon geïnteresseerd bent in duiven.
Welja… Nou ja. Goed, oké dan. Maar: het inspireert wel. Misschien ga ik ook zo’n kas op mijn platte dak zetten. Voor al mijn kamerplanten die ik niet snel, maar gewoon lekker langzaam wil laten sterven. En om de buren nieuwsgierig te maken. Dat ook.
Oh, en mijn ChatGrommer laat ik mooi op cynisch staan. I’m lovin’ it.
